Jaka to umowa?

W przypadku gdy umowa ma równocześnie cechy charakterystyczne dla wykonywania zatrudnienia na podstawie umowy o pracę i umowy o świadczenie usług, to przy ocenie, jaki rodzaj stosunku prawnego wiąże strony, decydujące znaczenie będzie miało, które z tych cech mają charakter przeważający.

Zleceniobiorca działa samodzielnie

W umowie zlecenia zleceniobiorca zobowiązuje się dokonać określonych czynności na rzecz zleceniodawcy. Co do zasady powinien dokonać ich osobiście. Z przepisów o umowie zlecenia nie wynika jednak, aby zleceniobiorca przy wykonywaniu czynności podlegał nadzorowi i kierownictwu zleceniodawcy (które to elementy są charakterystyczne dla stosunku pracy). Zleceniodawca może co najwyżej w umowie zachęcić zleceniobiorcę do określonego sposobu jej wykonywania, np. zaoferować pokrycie kosztów wykonania zlecenia w zamian za jej realizowanie w swojej siedzibie. Trzeba jednak zaznaczyć, że przy zastosowaniu takiej regulacji umownej zleceniobiorca może, ale nie musi, korzystać z zaproponowanych mu udogodnień. Jeśli zechce, może pracować w siedzibie zleceniodawcy, ale za to w wybranych przez siebie godzinach. Tak więc zleceniodawca nie jest w stanie podporządkować zleceniobiorcę dyscyplinie pracowniczej na wzór stosunku pracy. W związku z tym sprzeczne z istotą umowy zlecenia jest wymaganie stawiennictwa w określonych godzinach, podpisywanie listy obecności, nie wspominając już np. o udzielaniu urlopów.

Samodzielność zleceniodawcy w wykonywaniu umowy wyraża się również w tym, że sam decyduje o metodzie wykonywania umówionej czynności. Wprawdzie w umowie zlecenia mogą być zawarte wskazówki co do sposobu jej wykonania, jednak nie wynika z tego, iż zleceniodawca może na bieżąco wskazywać zleceniobiorcy konkretne zadania i obowiązki. W przypadku zaś gdy umówiona czynność (usługa) została już wykonana, zleceniodawca nie może na wzór pracodawcy nakazać zleceniobiorcy podjęcie kolejnych czynności bez dodatkowego wynagrodzenia.

Zalety umowy zlecenia

Ważnym atutem umowy zlecenia jest uprawnienie zleceniodawcy do jej wypowiedzenia w każdym czasie. W przeciwieństwie do umowy o pracę nie jest więc konieczne stosowanie okresów wypowiedzenia. Należy jednak pamiętać, że po wypowiedzeniu umowy zleceniodawca powinien uiścić odpowiednią część umówionego wynagrodzenia oraz zwrócić zleceniobiorcy poniesione przez niego wydatki w celu należytego wykonania zlecenia. Jeśli wypowiedzenie zostało dokonane bez ważnego powodu, zleceniodawca może również narazić się na poniesienie odpowiedzialności odszkodowawczej.

Dzięki umowie zlecenia możemy również ograniczyć ekonomiczne i prawne ryzyko, jakie wiąże się z działalnością zatrudnionego. W ramach stosunku pracy zasadą jest, że pracodawca nie może żądać od pracownika odszkodowania przewyższającego jego trzymiesięczne wynagrodzenie. Takiego ograniczenia nie ma w przypadku umowy cywilnoprawnej. W razie powstania szkody, zleceniodawca będzie więc mógł dochodzić odszkodowania w pełnej wysokości.

Zalety umowy o świadczenie usług (zlecenia) skłaniają przedsiębiorców do ucieczki od zawierania umów o pracę. Niestety, wiele firm pod przykrywką umów cywilnoprawnych faktycznie zatrudnia osoby w warunkach odpowiadających stosunkowi pracy. Liczne wyroki sądowe na ten temat pokazują, że taka praktyka nie popłaca. Warto wspomnieć o wielu przypadkach pracowników, którzy po rozwiązaniu umowy zlecenia, wystawili swym zleceniodawcom (a faktycznym pracodawcom) swoisty rachunek za cały czas trwania umowy. Domagając się przed sądem ustalenia, że byli związani z firmami stosunkiem pracy, dochodzili zapłaty odpraw, wynagrodzenia za nadgodziny, ekwiwalentów urlopowych i innych świadczeń.

O tym, czy w danym przypadku mamy do czynienia z realizowaniem umowy o pracę, czy umowy cywilnoprawnej, decyduje nie tylko samo brzmienie wiążącej strony umowy, lecz przede wszystkim to, jak faktycznie kształtują się stosunki pomiędzy nimi. Jeżeli wykonywanie umowy o świadczenie usług odbywa się wedle starych przyzwyczajeń na wzór umowy o pracę ani nazwa umowy, ani też jej treść nie uchronią nas przed regulacjami Kodeksu pracy.